روایت یک تفاوت رسانهای میان دو آتش در مازندران نزدیک به یک سال از روزهایی میگذرد که شعلههای آتش در جنگلهای هیرکانی منطقه الیت در غرب مازندران زبانه کشید؛ آتشی که خیلی زود از یک حادثه محلی فراتر رفت و به یکی از خبرهای مهم زیستمحیطی کشور تبدیل شد.
قاصدک چمستان؛ رسانههای داخلی و حتی برخی رسانههای خارج از کشور، گزارشهای متعددی از این حادثه منتشر کردند. تصاویر آتش در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد، بلاگرها و فعالان محیط زیست راهی منطقه شدند و عملیات اطفای حریق با حضور گسترده نیروهای زمینی و هوایی، بالگردها، پهپادها و هواپیماهای آبپاش دنبال شد.
الیت دیده شد؛ بسیار دیده شد. اما حالا، در شرق مازندران و در پناهگاه حیاتوحش میانکاله، آتشسوزیهایی رخ داده که اگرچه به اندازه الیت در کانون توجه افکار عمومی و رسانهها قرار نگرفت، اما وسعت خسارت آن پرسشبرانگیز است. در فاصلهای کوتاه، چندین مورد حریق در میانکاله ثبت شد و صدها هکتار از عرصههای این زیستبوم ارزشمند درگیر آتش شد. اما این بار خبری از آن موج گسترده رسانهای نبود؛ نه همان حجم از حضور دوربینها، نه همان حساسیت عمومی و نه همان هیاهویی که در زمان آتشسوزی الیت شکل گرفت.
اینجاست که یک سؤال جدی مطرح میشود: چرا آتش الیت به یک مسئله ملی تبدیل شد، اما آتش میانکاله با وجود تکرار حریق و وسعت قابلتوجه خسارت، چنین بازتابی پیدا نکرد؟ آیا اهمیت یک بحران زیستمحیطی به محل وقوع آن بستگی دارد؟ آیا تفاوت در دسترسی، تصاویر و ظرفیت خبری مناطق باعث میشود یک آتش بیشتر دیده شود و آتش دیگری در سکوت بسوزد؟ یا رسانههای ما در مواجهه با بحرانهای محیطزیستی، گاهی دچار «تبعیض در توجه» میشوند؟ این گزارش قرار نیست اهمیت آتشسوزی الیت را زیر سؤال ببرد. اتفاقاً الیت نشان داد که وقتی یک بحران زیستمحیطی بهدرستی دیده و روایت شود، میتواند حساسیت ملی ایجاد کند و مسئولان و افکار عمومی را به واکنش وادارد.
مسئله، اما میانکاله است؛ زیستبومی که ارزش آن کمتر از هیچ جنگل و زیستگاه دیگری نیست و تکرار آتش در آن، تنها به معنای سوختن چند هکتار پوشش گیاهی نیست؛ بلکه بخشی از سرمایه طبیعی، زیستگاه گونههای جانوری و میراث محیطزیستی منطقه در معرض آسیب قرار میگیرد. شاید وقت آن رسیده باشد که رسانهها در کنار پرسش از عامل آتشسوزیها، از خودشان نیز سؤال کنند: چرا صدای یک آتش بلندتر از آتش دیگر شنیده میشود؟ اگر الیت یک سال پیش زنگ خطر را برای جنگلهای هیرکانی به صدا درآورد، امروز میانکاله همان هشدار را دوباره تکرار میکند؛ با این تفاوت که این بار شاید صدای آن کمتر شنیده شده باشد و پرسش نهایی همچنان باقی است؛ آیا ارزش یک بحران زیستمحیطی را میزان خسارت آن تعیین میکند، یا میزان توجهی که رسانهها به آن میدهند.
سید علی حسینی (پایگاه خبری قاصدک چمستان)